BIST seansları, tavan-taban ve lot
Borsa İstanbul'da işlemler belirli saatlerde, günlük fiyat sınırları içinde ve lot adı verilen birimlerle yapılır; açılış ve kapanış anlarının kendine özgü kuralları vardır.
Yukarıdaki grafik bir BIST hissesinin saatlik mumlarını gösteriyor. Kripto 7 gün 24 saat işlem görürken, Borsa İstanbul'da pay piyasası yalnız hafta içi belirli saatlerde açıktır. Grafikte mumlar yan yana dizilir; geceleri ve hafta sonları işlem olmadığı için o saatler grafikte hiç yer almaz. Bir günün son mumunun hemen yanında ertesi günün ilk mumu gelir; bu yüzden iki mum arasında bazen belirgin bir fiyat sıçraması (boşluk) görürsün.
Gün, bir açılış seansıyla başlar. Bu kısa sürede emirler toplanır ve tek bir açılış fiyatı belirlenir; herkes aynı fiyattan işlem yapar. Ardından sürekli işlem başlar: alış ve satış emirleri eşleştikçe fiyat anlık değişir. Gün sonunda bir kapanış seansı yapılır ve günün kapanış fiyatı yine emirlerin toplanmasıyla belirlenir. Bu yüzden günün ilk ve son mumlarında ani sıçramalar görmek olağandır.
BIST'te çoğu hisse için günlük fiyat sınırı vardır: fiyat bir önceki günün kapanışına göre belli bir yüzdeden fazla yükselemez ya da düşemez. Üst sınıra ‘tavan’, alt sınıra ‘taban’ denir. Tavanda kilitlenmiş bir hissede alıcı çoktur ama satıcı yoktur; tabanda tam tersi. Bu durumda işlem yapmak zorlaşır.
Hisseler ‘lot’ ile alınıp satılır; BIST'te 1 lot 1 paydır. Grafikteki gri çizgi son 20 saatlik mumun ortalamasıdır ve seans içindeki kısa vadeli yönü takip etmeni kolaylaştırır.
Nasıl okunur
- Günün ilk mumunu ayrı değerlendir: açılış seansında biriken gece haberleri tek seferde fiyata yansır, bu yüzden ilk mum sık sık boşlukla açılır.
- Tavan ya da taban yakınındaki hissede emir vermeden önce tahtaya bak: kilitlenmiş bir tahtada emrin sıraya girer ve hiç gerçekleşmeyebilir.
- Kapanış seansına yakın verilen emirlerin kapanış fiyatından gerçekleşebileceğini bil. Günlük grafikteki kapanış mumunu bu seans belirler.
- Günün ilk mumu ile bir önceki günün son mumu arasındaki fiyat sıçraması veri hatası değildir; arada piyasa kapalıydı. Göstergeler de yalnız işlem saatlerindeki mumlarla hesaplanır.
Şu an bu durumda
Şu an günlük değişimi tavan ya da taban sınırına yaklaşmış (yüzde 8'in üstünde hareket etmiş) likit BIST hisseleri.
Canlı liste yükleniyor…
Tuzak
En sık hata, tavana kilitlenmiş bir hisseyi ‘yükselişin devamı’ için piyasa emriyle kovalamak. Tavanda satıcı olmadığı için emrin çoğu zaman dolmaz; tavan çözülürse de genelde en tepeden dolar. İkinci hata, açılıştaki boşluğu gün içinde ‘kesin kapanacak’ sanmak. Boşluk bazen gün içinde kapanır, bazen hiç kapanmaz; bu bir kural değil, bir olasılıktır.
İpucu
Taramada BIST için zaman dilimi seçerken seans saatlerini hesaba kat: 4 saatlik bir mum BIST'te günün yarısından fazlasını kapsar. Gün içi işlemlerde 1 saatlik, birkaç günlük işlemlerde günlük grafik daha net okunur.
Sözlük
- Açılış seansı
- Günün başında emirlerin toplandığı ve tek bir açılış fiyatının belirlendiği kısa süre.
- Tavan / taban
- Bir hissenin o gün çıkabileceği en yüksek ve inebileceği en düşük fiyat sınırı.
- Lot
- Borsada işlem birimi; BIST'te 1 lot 1 paydır.
- Tahta
- Bekleyen alış ve satış emirlerinin fiyat kademelerine göre listesi.
Mini test
Şimdi dene
Bir BIST hissesinin sayfasını aç →Bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.