Spot, vadeli, kaldıraç ve likidasyon
Spotta aldığın varlık senindir; vadelide ise fiyat üzerine borçla pozisyon açarsın ve kaldıraç büyüdükçe küçük bir ters hareket bütün teminatını silebilir.
Spot piyasada bir coin aldığında o coin gerçekten senin olur. Fiyat yarıya düşse bile coin cüzdanında kalır; zarar ancak satınca gerçekleşir. Vadeli (futures) piyasada ise coinin kendisini değil, fiyatı üzerine bir sözleşmeyi alırsın. Bu sözleşme ile hem yükselişe (long) hem düşüşe (short) oynayabilirsin ve kaldıraç kullanabilirsin.
Kaldıraç, kendi paranın üstüne borsadan borç alarak daha büyük pozisyon açmaktır. 10 kat kaldıraçta 100 dolarlık teminatla 1.000 dolarlık pozisyon açarsın. Fiyat yüzde 1 yükselirse 10 dolar, yani teminatının yüzde 10'unu kazanırsın. Ama aynı şey ters yönde de geçerlidir: fiyat yüzde 1 düşerse teminatının yüzde 10'unu kaybedersin.
Yukarıdaki grafikte en üstteki çizgi ‘Giriş’, yani bugünkü fiyattan açılmış varsayımsal bir long pozisyondur. Altındaki kesikli çizgiler likidasyon seviyeleridir: 20 kat kaldıraçta fiyat yaklaşık yüzde 4,5 düşünce, 10 kat kaldıraçta yaklaşık yüzde 9,5 düşünce borsa pozisyonu zorla kapatır ve teminatın büyük kısmı gider. Hesap yaklaşıktır; borsanın bakım marjı ve ücretler bu seviyeyi biraz daha yukarı çeker.
Grafikteki mumlara bakınca bu mesafelerin ne kadar kısa olduğunu görürsün: çoğu kripto birkaç gün içinde bu kadar oynar. Yani yüksek kaldıraçta fikrin doğru olsa bile, fiyat hedefe gitmeden önce yapacağı sıradan bir sarkma seni oyundan atabilir.
Short pozisyonda hesap tersine işler: fiyat yükseldikçe zarar edersin ve likidasyon seviyesi girişin üstündedir. Teorik olarak fiyatın yükselebileceği bir üst sınır olmadığı için short pozisyonlarda stop kullanmak daha da önemlidir.
Nasıl okunur
- Kaldıraç seçmeden önce grafikteki son birkaç günün mum boylarına bak. Likidasyon mesafen bu normal oynamanın içindeyse, kaldıraç çok yüksektir.
- Likidasyon fiyatını değil, stop fiyatını plana yaz. Stop, likidasyondan çok önce devreye girmelidir; likidasyon bir plan değil, kazadır.
- Pozisyon büyüklüğünü kaldıraçla değil riskle belirle: ‘Stop olursam teminatımın kaçta kaçını kaybederim?’ sorusunun cevabı küçük olmalıdır.
- Spotta alıp beklemek ile vadelide kaldıraçlı pozisyon açmak farklı işlerdir. Emin olmadığın bir fikir için spot, zaman tanır; kaldıraç tanımaz.
Tuzak
En sık hata, ‘fikrim doğru’ duygusuyla kaldıracı artırmak. Kaldıraç fikrin doğruluğunu değiştirmez, yalnızca yanılma payını küçültür. İkinci hata, çapraz marjda tek bir kötü pozisyonun bütün hesabı yakabileceğini bilmemek. Üçüncüsü, fonlama ücretini unutmak: vadeli pozisyonları uzun süre açık tutmak düzenli bir maliyet doğurabilir.
İpucu
Fırsat ajanı ve analiz ekranı kripto için spot ile vadeli arasında seçim yapmanı ister. Bu dersten sonra seçimini şöyle yap: fikrin haftalara yayılıyorsa ve dalgalanmaya dayanmak istiyorsan spot; kısa vadeli, stopu net bir fikirse ve riskini hesapladıysan düşük kaldıraçlı vadeli.
Sözlük
- Spot
- Varlığın kendisini alıp sattığın piyasa.
- Vadeli (futures)
- Varlığın fiyatı üzerine sözleşme alıp sattığın, yükselişe ya da düşüşe oynayabildiğin piyasa.
- Kaldıraç
- Teminatının üstüne borç alarak daha büyük pozisyon açmak; kazancı da zararı da büyütür.
- Likidasyon
- Zarar teminatı neredeyse bitirdiğinde borsanın pozisyonu zorla kapatması.
Mini test
Şimdi dene
Bitcoin analizinde spot ve vadeli seçeneklerini gör →Bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.